Việt Nam 2025–2026: thặng dư đã đổi địa chỉ
Kinh tế tăng 8,02 % năm 2025 và 8,18 % trong nửa đầu 2026. Cũng trong sáu tháng đó, cán cân thương mại của Việt Nam chuyển sang âm, còn thặng dư với Hoa Kỳ trở thành khoản lớn nhất trong thâm hụt thương mại của Mỹ — vượt cả Trung Quốc. Đó là toàn bộ nội dung của bài này.
Trong bài này
Việt Nam khép lại năm 2025 với GDP tăng 8,02 %, cao nhất ASEAN, quy mô nền kinh tế khoảng 514 tỷ USD và thu nhập bình quân đầu người 5.026 USD — chính thức bước vào nhóm thu nhập trung bình cao. Nửa đầu 2026 đạt 8,18 %, riêng quý II là 8,39 %, mức quý II cao nhất kể từ 2011. Đọc như một tiêu đề, không có gì ở đây cần giải thích. Đọc như một bảng cân đối, 2026 là năm ba thứ dịch chuyển cùng lúc.
Tăng trưởng được làm bằng gì
Cơ cấu quan trọng hơn con số. Nửa đầu 2026, công nghiệp và xây dựng tăng 9,86 % và đóng góp 40,35 % vào mức tăng chung; dịch vụ tăng 8,09 % và đóng góp 47,14 %; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,87 %. Trong công nghiệp, giá trị tăng thêm ngành chế biến chế tạo tăng 10,23 % và chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 10,8 % — mức nửa đầu năm cao nhất kể từ 2019.
Đây không phải câu chuyện tiêu dùng, cũng không phải câu chuyện bất động sản. Đây là câu chuyện nhà máy, và nó được tài trợ từ bên ngoài: vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đạt 34,65 tỷ USD trong sáu tháng, tăng 61,0 %, trong đó 17,91 tỷ — tức 63 % — vào công nghiệp chế biến chế tạo. Vốn thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2 %.
Khoảng cách giữa hai con số ấy mới là điều đáng nói. Vốn đăng ký là một lời hứa cho 2028; vốn thực hiện là một cỗ máy cập cảng năm nay. Việt Nam đang nhận lời hứa nhanh hơn nhiều so với tốc độ hiện thực hóa chúng, và khoảng cách đó chính là đường ống mà mọi điều bên dưới phụ thuộc vào.
Khoản thâm hụt mang nghĩa ngược lại
Suốt một thập kỷ Việt Nam xuất siêu hàng hóa. Năm 2025 mức xuất siêu khoảng 20 tỷ USD trên tổng kim ngạch kỷ lục hơn 930 tỷ. Nửa đầu 2026, cán cân đảo chiều: thâm hụt 16,65 tỷ USD, so với thặng dư khoảng 8 tỷ cùng kỳ 2025. Đến hết bảy tháng, xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7 %, nhập khẩu đạt 340,05 tỷ USD, tăng 34,8 % — thâm hụt 20,5 tỷ.
Một khoản thâm hụt tạo bởi máy công cụ và linh kiện là khoản thâm hụt sẽ sinh ra xuất khẩu sau mười tám tháng. Chính cơ cấu — tư liệu sản xuất và đầu vào trung gian, không phải ô tô và túi xách — là thứ tách nó khỏi các cuộc khủng hoảng cán cân vãng lai mà khu vực từng trải qua thập niên 1990. Nhưng nó có làm một việc: rút đi một lớp đệm. Chính thặng dư đã trả tiền cho sự ổn định của đồng tiền, và năm nay nó không còn ở đó.
Con số lớn nhất của Washington nay là của Việt Nam
Trong khi cán cân trong nước chuyển âm, cán cân song phương lại dựng đứng. Nhập khẩu của Mỹ từ Việt Nam đạt 123 tỷ USD trong nửa đầu 2026, tăng 40 % so với cùng kỳ, và thặng dư của Việt Nam với Hoa Kỳ đạt 114 tỷ — khoản đóng góp đơn lẻ lớn nhất vào thâm hụt thương mại của Mỹ, vượt Mexico và vượt Trung Quốc.
Nửa còn lại của câu đó mới làm nó mang tính cơ cấu. Nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc giảm từ khoảng 168 tỷ USD nửa đầu 2025 xuống 129 tỷ nửa đầu 2026. Khoảng bốn mươi tỷ rời khỏi một cột; khoảng ba mươi lăm tỷ xuất hiện ở cột kia.
Trong nửa đầu năm, hàng Trung Quốc vào Mỹ chịu thuế thực tế khoảng 23,2 % còn hàng Việt Nam khoảng 6,5 %. Một khoảng cách gần mười bảy điểm, áp lên những mặt hàng có thể thay thế cho nhau, không cần một chiến lược nào để dịch chuyển thương mại. Nó tự dịch chuyển.
Việt Nam không chỉ hưởng lợi từ dòng thương mại Trung Quốc bị chuyển hướng. Việt Nam đã kế thừa vị trí của Trung Quốc — và vị trí đó đi kèm thuế quan. Câu mà toàn bộ phần còn lại của bài này nói về
Thực tế đang bị đánh thuế bao nhiêu ở cửa khẩu
Mức thuế mà một thùng hàng Việt Nam phải nộp ở Long Beach đã được viết lại bốn lần trong mười bốn tháng, và chưa lần nào bằng cùng một công cụ pháp lý.
- 02/07/2025Một thỏa thuận khung ấn định thuế đối ứng 20 % với hàng Việt Nam, thêm mức phạt 40 % với hàng trung chuyển qua Việt Nam, và đưa thuế của Việt Nam với hàng Mỹ về không. Nó thay cho mức 46 % từng bị đe dọa.
- 07/08/2025Mức 20 % có hiệu lực.
- 20/02/2026Trong vụ Learning Resources kiện Trump, Tòa án Tối cao phán quyết sáu trên ba rằng đạo luật IEEPA chưa bao giờ trao quyền áp thuế. Mức đối ứng 20 % và mức phạt trung chuyển 40 % cùng đổ.
- 24/02/2026Một mức thuế toàn cầu 10 % thay thế, dựa trên Mục 122 của Trade Act 1974 — một thẩm quyền về cán cân thanh toán với vòng đời cứng 150 ngày.
- 24/07/2026Mục 122 hết hạn. Cùng ngày, sau cuộc điều tra về việc thực thi lệnh cấm nhập khẩu hàng lao động cưỡng bức, Hoa Kỳ áp thuế Mục 301 ở mức 12,5 % với hàng Việt Nam, kèm danh mục miễn trừ theo phụ lục. Thuế ngành theo Mục 232 cộng thêm lên trên — 50 % với thép và nhôm, 10 đến 50 % với gỗ và đồ nội thất, mà bài chuyên ngành phân tích biểu thuế theo từng nhóm hàng.
Không phải mức thuế. Mười hai phẩy năm điểm là chịu được và, so với hai mươi ba của Trung Quốc, vẫn là một lợi thế. Cái giá nằm ở kỳ hạn: bốn công cụ trong mười bốn tháng, mỗi công cụ một căn cứ pháp lý khác nhau và một thời hạn khác nhau. Lịch lên kệ được định giá trước một mùa, còn một nhà máy được tài trợ trong năm năm. Không cái nào bảo hiểm được trước một mức thuế bị dựng lại mỗi quý.
Các lớp đệm: giá cả, tỷ giá, tín dụng
Việt Nam bước vào 2026 với dư địa và đang tiêu dần nó. Lạm phát bình quân 2025 là 3,31 %, lạm phát cơ bản 3,21 %. Bảy tháng đầu 2026, bình quân là 4,39 % và cơ bản là 4,19 %, so với trần 4,5 %. Trần đó đã bị vượt vào mùa xuân — 4,65 % trong tháng Ba, 5,46 % trong tháng Tư do giá vận tải tăng 11,1 %, vẫn 4,69 % trong tháng Sáu — rồi trở lại dưới trần trong tháng Bảy, ở 4,45 %.
Tỷ giá đi cùng một đường. Tỷ giá trung tâm của ngân hàng trung ương quanh 25.100 đồng đổi một đô la vào đầu tháng Tư; tỷ giá thị trường hiện quanh 26.100, sau khi dao động giữa 26.013 và 26.345 trong tháng qua. Tín dụng là điều thứ ba: dư nợ toàn hệ thống gần 20 triệu tỷ đồng vào cuối tháng Sáu, tăng 7,4 % trong sáu tháng và hơn 18 % so với cùng kỳ.
| Chỉ số | 2025 | 2026 đến nay | Điều gì đã đổi |
|---|---|---|---|
| Tăng trưởng GDP | 8,02 % | 8,18 % | 6 tháng; quý II 8,39 %, cao nhất kể từ 2011 |
| CPI bình quân | 3,31 % | 4,39 % | 7 tháng; trần 4,5 %, ở trên trần từ tháng Ba đến tháng Sáu |
| Lạm phát cơ bản | 3,21 % | 4,19 % | 7 tháng |
| Xuất khẩu | 475 tỷ $ | 319,5 tỷ $ | 7 tháng, tăng 21,7 % |
| Nhập khẩu | 455 tỷ $ | 340,1 tỷ $ | 7 tháng, tăng 34,8 % |
| Cán cân thương mại | +20 tỷ $ | −20,5 tỷ $ | Cú đảo chiều, và là chủ đề bài này |
| FDI đăng ký | 17,3 tỷ $ mới | 34,65 tỷ $ | 6 tháng, tăng 61,0 %; 63 % vào chế biến chế tạo |
| FDI thực hiện | 27,6 tỷ $ | 13,03 tỷ $ | 6 tháng, tăng 11,2 % |
| USD / VND | — | ≈ 26.100 | Từ khoảng 25.100 đầu tháng Tư |
| Tín dụng hệ thống | — | +18 % svck | Cuối tháng Sáu, gần 20 triệu tỷ đồng |
Ghép lại: tăng trưởng dẫn đầu khu vực, lạm phát ở sát trần chịu đựng của chính nó, một đồng tiền mất khoảng bốn phần trăm trong năm tháng, và tín dụng tăng hơn gấp đôi nhịp sản lượng. Không điều nào trong số đó tự nó là một cuộc khủng hoảng. Cả bốn cùng lúc là một tổ hợp chính sách không còn chút dư địa nào — và đó đúng là trạng thái mà một cú sốc từ bên ngoài thôi còn hấp thụ được.
Dòng tiền đã không đến
Ngày 21/09/2026 — còn mười tám ngày nữa — Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, nhóm có Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia. Quyết định được công bố tháng Mười 2025 và xác nhận tại kỳ rà soát tháng Tư 2026; việc đưa vào rổ diễn ra theo từng đợt kéo sang 2027. FTSE ước tính dòng vốn tiềm năng tối đa 6 tỷ USD, với tỷ trọng 0,22 % trong FTSE Emerging và 0,04 % trong Global All Cap.
Nhà đầu tư nước ngoài đã dành quãng chờ đó để bán. Bán ròng cổ phiếu Việt Nam khoảng 3,5 tỷ USD từ tháng Một đến 21/08/2026, sau mức bán ròng kỷ lục 4,7 tỷ USD của cả năm 2025.
Nâng hạng chỉ số là chuyện đường ống, không phải chuyện niềm tin. Nó buộc một lượng vốn thụ động xác định phải nắm một tỷ trọng xác định vào một ngày xác định, và không nói gì về việc vốn chủ động sẽ làm gì tuần kế tiếp. Tám tỷ USD bán ròng trong hai năm là thị trường đang định giá tăng trưởng, tỷ giá và thuế quan — ba thứ mà việc nâng hạng không chạm tới. Nâng hạng là điều đáng có. Nhưng nó không phải một sự kiện dòng tiền, và coi nó như vậy chính là cách người ta sai ở tháng Chín.
Mười phần trăm
Đại hội Đảng lần thứ XIV họp tại Hà Nội từ 19 đến 23/01/2026 và định khung cho năm năm tới: tăng trưởng GDP bình quân từ 10 % một năm trở lên giai đoạn 2026–2030, và thu nhập bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào 2030, so với 5.026 USD năm 2025. Xa hơn, kế hoạch hạ dần — 8 đến 8,5 % cho 2031–2035, khoảng 7,5 % đến 2045.
Tám phẩy một tám là một con số đáng nể và nó vẫn dưới mười. Câu trả lời của nhà nước là chi tiêu: đầu tư công giai đoạn 2026–2030 được ấn định 8.510 nghìn tỷ đồng, hơn gấp đôi kế hoạch 2021–2025, riêng ngân sách 2026 cao hơn 41,7 % so với dự toán đầu năm 2025. Giải ngân vẫn là vấn đề kinh niên — 2,3 tỷ USD cho các dự án giao thông trọng điểm trong sáu tháng đầu, với hai dự án đường sắt lớn chậm tiến độ.
Câu trả lời thứ hai là thể chế. Nhà nước tự cắt mình trước: 63 tỉnh thành còn 34 từ 01/07/2025, cấp huyện được bỏ để chuyển sang mô hình hai cấp, kèm theo khoảng 250.000 vị trí, với mức tiết kiệm công bố hơn 190.000 tỷ đồng giai đoạn 2026–2030. Nghị quyết 68 tháng 5/2025 sau đó đặt kinh tế tư nhân vào vai chính: sau một năm, hơn 3.000 thủ tục và 2.200 điều kiện kinh doanh được bãi bỏ, tương đương 13.200 ngày và hơn 34.200 tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm, còn vốn tư nhân đăng ký bổ sung vào nền kinh tế tăng 77,8 %.
Trần vật lý
Tăng trưởng mười phần trăm, xét cho cùng, là câu hỏi về điện và bê tông. Nhu cầu điện được hoạch định tăng khoảng 8,5 % trong 2026, và có thể lên tới 14,1 % trong kịch bản mùa khô cực đoan, khi El Niño làm giảm nước về hồ thủy điện và nhiên liệu nhập khẩu chịu đúng thứ địa chính trị đã đẩy giá vận tải hồi tháng Tư. Các phương án dự phòng cho thiếu hụt mùa khô đã được chuẩn bị.
Đằng sau đó là Quy hoạch điện VIII, cần khoảng 136,3 tỷ USD giai đoạn 2026–2030 và đưa công suất 2030 lên 183.000–236.000 MW, trong đó điện mặt trời 46.000–73.000 MW và lưu trữ 10.000–16.300 MW. Bên cạnh: đường sắt tốc độ cao Bắc–Nam, khoảng 67 tỷ USD, mà Chính phủ yêu cầu khởi công chậm nhất ngày 31/12/2026, cùng sân bay Long Thành, cảng trung chuyển Cần Giờ và nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận.
Hãy đọc dải này như một năm duy nhất: Đại hội tháng Một, Tòa án Tối cao và tuyên bố Mục 122 tháng Hai, trần giá bị vượt từ tháng Ba, kỳ rà soát FTSE tháng Tư, Mục 122 hết hạn và thuế Mục 301 vào tháng Bảy, chính việc nâng hạng ngày 21 tháng Chín, và lễ khởi công đường sắt mà Chính phủ ấn định vào tháng Mười Hai. Sáu trong mười hai tháng mang một quyết định làm thay đổi một con số trong các bảng ở trên.
Điều này có nghĩa gì, nếu bạn sản xuất
- Rủi ro thị trường Mỹ của bạn giờ là một vị thế chính trị, không phải một vị thế thương mại. Nó đã sống sót qua Tòa án Tối cao; nó sẽ không sống sót mãi khi là khoản lớn nhất trong thâm hụt.
- Khoảng cách thuế thực tế gần mười bảy điểm so với Trung Quốc — 6,5 % so với 23,2 % — chính là lý do đơn hàng dịch chuyển. Một mức nền 12,5 % làm khoảng cách đó hẹp lại. Hãy định giá chương trình 2027 theo khoảng cách, đừng theo mức tuyệt đối.
- Chi phí đầu vào đang bất lợi trên ba mặt trận cùng lúc — linh kiện nhập khẩu, nhiên liệu nhập khẩu, và một đồng tiền yếu hơn bốn phần trăm kể từ tháng Tư. Một báo giá giữ mở sáu tháng nay là một vị thế, không còn là phép lịch sự.
- Điện là rủi ro không ai đưa vào hợp đồng. Nếu quy trình của bạn không chịu được một lần gián đoạn mùa khô, đó là câu chuyện đầu tư của năm nay, không phải năm sau.
Điều này có nghĩa gì, nếu bạn mua hàng
- Năng lực là có thật và nó còn mới: 17,91 tỷ USD FDI chế biến chế tạo đăng ký chỉ trong một nửa năm là một nền tảng nhà cung cấp chưa tồn tại vào lần gọi thầu gần nhất của bạn.
- Chính đợt nhập khẩu tăng vọt của Việt Nam là thời gian giao hàng của bạn. Nhà máy mua máy trong 2026 đang chào năng lực về vào 2027, và những nhà máy tốt đang nhận chương trình châu Âu ngay bây giờ để lấp đầy.
- Một nhà cung cấp có 60 % sổ đơn hàng đi Mỹ đang mang một rủi ro chính sách mà bạn thừa hưởng qua ngày giao hàng của mình. Hãy hỏi cơ cấu thị trường trước khi hỏi giá.
- Thuế vào Liên minh châu Âu bằng không theo EVFTA, và lịch bên đó được lên kế hoạch chứ không được tuyên bố. Đó là lập luận cần mang tới một nhà máy Việt Nam trong năm nay, và đây là năm họ sẽ nghe.
- Tỷ trọng sổ đơn hàng của nhà cung cấp đi thị trường Mỹ
- Máy móc nhập khẩu 2026 của họ đã về hay còn đang đặt
- Phương án điện của họ, và điều gì xảy ra với nó trong mùa khô
- Đồng tiền định giá đầu vào của họ, so với đồng tiền trong hợp đồng của bạn
- Báo giá được giữ theo một tỷ giá, hay theo một tỷ giá kèm điều khoản
Những con số này từ đâu
Tăng trưởng, lạm phát, thương mại, đầu tư và lao động: Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, công bố cả năm 2025 và các kỳ 6 tháng, 7 tháng của 2026. Thương mại song phương với Hoa Kỳ: thống kê thương mại liên bang Hoa Kỳ kỳ 6 tháng đầu 2026. Mốc và mức thuế: thỏa thuận khung tháng 7/2025, phán quyết Tòa án Tối cao ngày 20/02/2026 trong vụ Learning Resources kiện Trump, tuyên bố Mục 122 ngày 24/02/2026, và hành động cuối cùng theo Mục 301 của USTR ngày 24/07/2026. Nâng hạng: thông báo của FTSE Russell tháng 10/2025 và xác nhận tháng 4/2026. Mục tiêu và kế hoạch: nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, kế hoạch đầu tư công 2026–2030, Nghị quyết 68-NQ/TW và Quy hoạch điện VIII sửa đổi. Tỷ giá là tỷ giá thị trường trong tháng viết bài.
Các con số luôn thay đổi, và vài con số ở đây thay đổi hằng tuần. Nếu một trong số đó ảnh hưởng đến quyết định bạn sắp đưa ra, hãy hỏi chúng tôi — chúng tôi sẽ cho bạn biết hôm đó nó đang ở đâu.
Tei Tran — CEO Viết tại Lille tháng 9/2026, dựa trên các công bố thống kê và chính các văn bản pháp lý, đọc lại từ Thành phố Hồ Chí Minh.