Ngành gỗ 2026: ba sắc thuế, một cột mốc
Năm 2025 Việt Nam xuất khẩu 17,2 tỷ USD gỗ, và sang 2026 chính nửa không mong muốn mới là phần tăng trưởng. Ba sắc thuế Mỹ riêng biệt nay định giá tuyến hàng đi Mỹ, từ 10 % đến hơn 138 %. Tuyến châu Âu miễn thuế, và bị khóa bởi một cột mốc duy nhất.
Năm 2025 khép lại ở mức 17,2 tỷ USD xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ, tăng khoảng 6 % so với 2024 — năm đầu tiên ngành vượt mốc mười bảy tỷ. Đó cũng là năm ngành không đạt mục tiêu mười tám tỷ của chính mình.
Con số lớn che đi điều gì
Số liệu 2026 trông như sự tiếp nối: 10,2 tỷ USD trong bảy tháng đến hết tháng Bảy, tăng 5,6 %, so với mục tiêu mười chín tỷ cả năm.
Nhưng đó không phải sự tiếp nối. Phần tăng trưởng đến từ dăm gỗ và viên nén — đầu ít chế biến nhất của nghề. Đồ nội thất, phần mang giá trị, giảm 2,3 % còn 6,4 tỷ USD trong cùng bảy tháng. Ngành đang lớn lên bằng cách bán nhiều hơn thứ rẻ và ít hơn thứ đắt.
Bên dưới con số đó, các thị trường đã dịch chuyển: hàng đi Mỹ đạt 5,09 tỷ USD trong bảy tháng, gần một nửa tổng kim ngạch nhưng giảm gần 6 % so với cùng kỳ, trong khi Trung Quốc vươn lên thứ hai với 1,535 tỷ USD.
Câu chuyện nước Mỹ
Mỹ chiếm 54,65 % xuất khẩu gỗ của Việt Nam trong năm 2025 — gần 9,5 tỷ USD. Nhật Bản và Trung Quốc theo sau, mỗi nước trên 12 %; bảy thị trường lớn nhất chiếm khoảng 95 % tổng kim ngạch. Đó không phải một sổ đơn hàng đa dạng. Đó là một khách hàng, và một cái đuôi dài.
Mười tám tháng vừa qua cho thấy vì sao điều đó quan trọng:
- 14/10/2025Thuế theo Mục 232 có hiệu lực với gỗ tròn, gỗ xẻ và sản phẩm phái sinh: 10 % với gỗ mềm, 25 % với các nhóm đồ nội thất, nhắm thẳng vào ghế bọc khung gỗ, tủ bếp và tủ phòng tắm.
- 01/01/2026Mức thuế với đồ nội thất bọc khung gỗ tăng từ 25 % lên 30 %. Tủ bếp và tủ phòng tắm tăng từ 25 % lên 50 % — mức nặng nhất trong biểu thuế.
- 20/02/2026Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết với tỷ lệ sáu trên ba rằng đạo luật IEEPA không trao cho tổng thống quyền áp thuế. Hải quan Mỹ ngừng thu từ ngày 24/02.
- 24/02/2026Một mức thuế toàn cầu 10 % thay thế, theo Mục 122 của Trade Act 1974 — một thẩm quyền có vòng đời cứng 150 ngày.
- 24/07/2026Mục 122 hết hạn và thuế Mục 301 ở mức 12,5 % thế chỗ, sau cuộc điều tra về việc thực thi lệnh cấm nhập khẩu hàng lao động cưỡng bức. Nó cộng thêm lên trên Mục 232, không thay thế Mục 232.
- 19/08/2026Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ bỏ phiếu khẳng định với ván ép cứng và ván ép trang trí từ Việt Nam, Trung Quốc và Indonesia. Biên độ chống bán phá giá và chống trợ cấp cộng gộp với Việt Nam từ 138 % đến 255 % — Bộ Thương mại ấn định mức phá giá của Việt Nam 90,12 % và mức trợ cấp 47,68 % hồi tháng Bảy. Lệnh áp thuế kéo dài ít nhất năm năm.
Những sắc thuế bị Tòa bãi bỏ là thuế diện rộng theo quốc gia. Thuế Mục 232 đối với gỗ và đồ nội thất dựa trên một căn cứ pháp lý khác và không đổ theo. Phần rủi ro theo ngành chính là phần còn sống.
Với một nhà sản xuất, bài học không phải là nước Mỹ đã đóng cửa. Bài học là chân hàng đi Mỹ nay được định giá bởi một tiến trình không ai dự báo nổi trước một mùa — trong khi lịch lên kệ được lên kế hoạch trước một mùa. Phiên bản rộng hơn của lập luận này, và tác động của nó lên tỷ giá và chi phí vốn, nằm trong bài vĩ mô.
Cánh cửa châu Âu
Châu Âu là đầu còn lại của câu chuyện đó, và nó đang mở theo cách chưa từng có.
Theo EVFTA, hiệu lực từ tháng Tám 2020, 83 % dòng thuế với sản phẩm gỗ về 0 % ngay lập tức, phần còn lại giảm dần trong năm năm. Lộ trình đó nay đã hoàn tất: trên thực tế, đồ gỗ Việt Nam vào Liên minh châu Âu với thuế 0 %. Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia không có điều đó.
Và Việt Nam gần như chưa dùng tới nó. Hàng Việt Nam chiếm khoảng 1,9 % nhập khẩu đồ gỗ nội thất của EU.
Hai phần ba năng lực của đất nước hướng về một thị trường đang đánh thuế nó, trong khi nó nắm một phần năm mươi của một thị trường không đánh thuế. Thế mất cân bằng mà 2026 khiến phải trả giá
Chuyển động đã bắt đầu — một số dòng hàng châu Âu tăng hơn 60 % trong 2025 — nhưng từ nền rất thấp. Pháp đứng thứ năm trong số các đối tác thương mại của Việt Nam tại EU, với kim ngạch song phương 5,42 tỷ USD năm 2024, tăng 12,9 %.
Ngưỡng cửa: 30 tháng Mười Hai 2026
Cánh cửa đó có một điều kiện, và sau hai lần hoãn, nó đã ngừng dời.
Quy định (EU) 2025/2650, công bố tháng Mười Hai 2025, ấn định Quy định chống phá rừng của EU áp dụng từ 30/12/2026 với doanh nghiệp lớn và vừa, và từ 30/06/2027 với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Bản sửa đổi đã đơn giản hóa bộ máy — thêm nhóm “doanh nghiệp hạ nguồn”, cho phép khai báo rút gọn với doanh nghiệp sơ cấp nhỏ — nhưng không làm nhẹ đi những gì một sản phẩm gỗ phải chứng minh.
Từ ngày 30 tháng Mười Hai, một khách mua châu Âu không thể đưa container của bạn ra thị trường nếu không có hồ sơ thẩm định đằng sau. Trên thực tế, hồ sơ đó gồm:
- Loài gỗ, kể cả tên khoa học — keo, cao su, bạch đàn, tếch
- Khu rừng trồng hoặc rừng nơi lô hàng được khai thác, kèm tọa độ các lô đất
- Tuyên bố chuỗi hành trình sản phẩm, ghi trên hóa đơn, kèm chứng chỉ nếu có
- Nhà máy thực sự xẻ gỗ, không phải công ty thương mại bên trên
- Số lô, gắn với container, để hồ sơ vẫn đứng vững khi bị kiểm tra hai năm sau
Đợi đến tháng Mười Hai mới bắt đầu. Còn bốn tháng nữa, phần lớn nhà sản xuất Việt Nam chưa có hồ sơ này. Ai dựng được trước tháng Mười Hai sẽ nằm trong danh sách châu Âu năm 2027; với số còn lại, thứ từng là lợi thế sẽ trở thành ổ khóa trên cửa.
Từng nhóm hàng
Đồ nội thất chiếm khoảng 61 % xuất khẩu của ngành. Bên trong đó:
| Nhóm hàng | Tỷ trọng | Chịu rủi ro gì |
|---|---|---|
| Ghế khung gỗ | 3,5 tỷ $+ | Dòng hàng lớn nhất của cả nước, chịu 30 % khi vào Mỹ. Đây cũng là dòng mà nhu cầu châu Âu còn kém phát triển nhất. |
| Khung và sườn gỗ | 22,6 % | — |
| Phòng khách và phòng ăn | 18,8 % | — |
| Phòng ngủ | 12,2 % | — |
| Tủ bếp và tủ phòng tắm | 50 % | Mức nặng nhất trong biểu thuế Mục 232 kể từ ngày 1 tháng Một. Hướng mạnh về Mỹ, và vì thế chịu rủi ro mang tính cơ cấu. |
| Hàng ngoài trời — Bình Định, Quy Nhơn | — | Keo và bạch đàn: nhóm hàng ăn khớp tự nhiên nhất với lịch lên kệ châu Âu, lên kế hoạch trước một mùa và đặt theo chương trình. |
| Ván ép và ván công nghiệp | 138 %+ | Ván ép cứng và ván ép trang trí nay chịu biên độ chống bán phá giá và chống trợ cấp cộng gộp 138 % đến 255 %. Với tuyến đi Mỹ, nhóm này không phải bị đánh thuế — nó bị đóng. |
| Viên nén gỗ | +50 % | Mức tăng 2025. Là sản lượng, không phải giá trị. |
Đọc như một chiến lược chứ không như một bảng số: những nhóm tăng nhanh nhất là những nhóm tạo ra ít giá trị nhất, còn nhóm có giá trị cao nhất lại chịu rủi ro thuế lớn nhất mà không ai đoán được.
Mảnh đất đằng sau
Việt Nam có 14,87 triệu ha rừng, độ che phủ 42 %, trong đó 4,74 triệu ha là rừng trồng — với 304.000 ha trồng mới trong năm 2024. Sản lượng gỗ tròn trong nước đã tăng từ 6,06 triệu m³ năm 2010 lên khoảng 25,6 triệu m³ năm 2025: tăng trưởng kép 10,1 % suốt mười lăm năm.
Nền rừng trồng đó là lợi thế thầm lặng của Việt Nam trước EUDR. Keo và cao su trồng trên diện tích đã đăng ký dễ bảo vệ trong hồ sơ nguồn gốc hơn nhiều so với nguồn gỗ rừng tự nhiên pha tạp, bởi các lô đất có thể vẽ được.
Nút thắt là chuỗi hành trình sản phẩm, không phải nguyên liệu.
Ngành sử dụng khoảng 600.000 lao động. Vốn ngoại vẫn tiếp tục vào: dự án mới tăng 7 % trong 2024 và vốn tăng hơn 73 %. Khoảng 80 % doanh nghiệp gỗ có vốn nước ngoài nằm ở Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận — Bình Dương, Đồng Nai — cùng Bình Định ven biển.
Điều này có nghĩa gì, nếu bạn sản xuất
- Hãy đọc sổ đơn hàng theo nhóm hàng, đừng theo quốc gia. Gỗ mềm 10 %, ghế 30 %, tủ bếp 50 % và ván ép sau một lệnh chống bán phá giá nay là bốn ngành khác nhau, trên cùng một bảng cân đối.
- Nếu tủ bếp hoặc ván ép chiếm hơn một phần năm sản lượng, câu chuyện thị trường Mỹ năm nay là câu chuyện công suất, không phải câu chuyện giá. Chuyển đổi một dây chuyền sang chuẩn châu Âu mất hai mùa; lệnh áp thuế kéo dài năm năm.
- Dựng hồ sơ nguồn gốc trước tháng Mười Hai. Sau hạn đó, nó thôi là lợi thế và trở thành điều kiện để vào cửa.
- Nếu bạn đã xuất đi Mỹ hay Nhật, phần lớn những gì một chương trình châu Âu đòi hỏi thì bạn đã làm rồi. Thứ thiếu thường là hồ sơ, không phải nhà máy.
Điều này có nghĩa gì, nếu bạn mua hàng
- Năng lực sản xuất Việt Nam đang tìm chương trình châu Âu lần đầu tiên sau nhiều năm, và đang tìm ngay lúc này.
- Thuế bằng không theo EVFTA, và bằng không với đúng những nhóm hàng mà Mỹ vừa loại ra bằng giá. Một nhà sản xuất tủ bếp không còn tuyến đi Mỹ là nhà cung cấp có động lực nhất cả nước lúc này.
- Hồ sơ EUDR của nhà sản xuất là trách nhiệm pháp lý của bạn, không phải của họ. Hãy kiểm tra trước tháng Mười Hai, đừng để sau.
- Danh sách rút gọn thật sự ngắn: 1,9 % thị phần nghĩa là phần lớn nhà máy Việt Nam chưa từng xuất hàng sang châu Âu. Kinh nghiệm đã được đánh giá mới là thứ hiếm.
Những con số này từ đâu
Giá trị xuất khẩu và thị phần: VIFOREST và Hải quan Việt Nam qua HAWA, công bố cả năm 2025 và kỳ bảy tháng 2026. Mức thuế và mốc thời gian: tuyên bố Mục 232 của Hoa Kỳ ngày 29/09/2025 cùng các mức tăng ngày 01/01/2026; phán quyết Tòa án Tối cao ngày 20/02/2026; hành động cuối cùng theo Mục 301 của USTR ngày 24/07/2026. Thuế với ván ép: kết luận cuối cùng của Bộ Thương mại ngày 16 và 21/07/2026 và phiếu khẳng định của ITC ngày 19/08/2026. Mốc EUDR: Quy định (EU) 2025/2650 và thông báo Access2Markets của Ủy ban châu Âu. Số liệu lâm nghiệp: thống kê lâm nghiệp Việt Nam 2024–2025; diện tích FSC chỉ tính chứng chỉ quản lý rừng, các hệ thống khác phủ rộng hơn.
Các con số luôn thay đổi. Nếu một con số ở đây ảnh hưởng đến quyết định bạn sắp đưa ra, hãy hỏi chúng tôi — chúng tôi sẽ cho bạn biết tuần này nó đang ở đâu.
Tei Tran — CEO · Théo Tran — COO Viết tại Lille tháng Tám 2026, dựa trên các công bố của ngành và trên chính các văn bản pháp lý, đọc lại từ Thành phố Hồ Chí Minh.