Hồ sơ nguồn gốc, từng dòng một
Từ ngày 30/12/2026, một chiếc tủ gỗ không thể được đưa ra thị trường châu Âu nếu không có một bản tuyên bố thẩm định đi kèm. Hồ sơ gồm những gì, ai nộp, và việc Việt Nam được xếp “rủi ro thấp” thay đổi điều gì — và không thay đổi điều gì.
Trong bài này
Quy định chống phá rừng của châu Âu không đòi một chứng chỉ. Nó đòi câu trả lời cho ba câu hỏi, với từng lô hàng: gỗ này từ đâu đến, có được khai thác hợp pháp không, và mảnh đất nơi cây mọc có còn là rừng sau ngày 31/12/2020 không?
Ai nộp gì
Bản tuyên bố do nhà vận hành nộp: doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường châu Âu lần đầu tiên. Với đồ gỗ sản xuất tại Việt Nam, đó là nhà nhập khẩu — thường là tập đoàn thu mua hoặc chính chuỗi bán lẻ khi họ nhập khẩu trực tiếp.
Từ lần sửa đổi tháng 12/2025 (Quy định (EU) 2025/2650), những bên bán lại hàng đó trong châu Âu — nhà vận hành hạ nguồn và thương nhân — không còn phải nộp tuyên bố riêng. Họ lưu giữ số tham chiếu của bản tuyên bố đã nộp ở thượng nguồn. Các doanh nghiệp lớn trong số họ vẫn phải đăng ký trên hệ thống thông tin của châu Âu.
Nhà máy Việt Nam không nộp gì cả. Nhưng chính nhà máy, và những người cung cấp gỗ cho nhà máy, nắm giữ gần như toàn bộ dữ liệu mà nhà vận hành cần.
Trách nhiệm pháp lý nằm ở châu Âu, dữ liệu nằm ở Việt Nam. Một lỗ hổng trong hồ sơ của nhà cung cấp trở thành rủi ro của nhà nhập khẩu: mức phạt tương xứng có thể lên tới ít nhất 4 % doanh thu tại EU, tịch thu hàng hóa, và tạm thời bị loại khỏi các gói thầu công.
Hồ sơ, từng dòng một
Với một chiếc tủ gỗ keo, đây là những gì nhà vận hành phải tập hợp trước khi nộp — và ai trong chuỗi thực sự nắm giữ nó.
| Dòng | Ý nghĩa với một sản phẩm nội thất | Ai nắm giữ |
|---|---|---|
| Sản phẩm và mã HS | Mô tả, tên thương mại, mã hải quan — 9403 cho đồ nội thất bằng gỗ, 9401 cho ghế khung gỗ. | Nhà máy, được đại lý hải quan kiểm tra |
| Loài gỗ | Tên thông thường và tên khoa học đầy đủ của từng loại gỗ trong sản phẩm: Acacia mangium, Hevea brasiliensis… | Nhà máy và xưởng xẻ |
| Khối lượng | Khối lượng tịnh tính bằng kilôgam, kèm thể tích hoặc số lượng đơn vị. | Phiếu đóng gói |
| Quốc gia sản xuất | Quốc gia nơi cây mọc — không phải nơi lắp ráp sản phẩm. | Xưởng xẻ |
| Định vị địa lý | Từng lô đất nguồn gốc, theo vĩ độ và kinh độ với sáu chữ số thập phân; đa giác nếu trên 4 ha. | Người trồng, thông qua xưởng xẻ |
| Ngày khai thác | Ngày, hoặc khoảng thời gian, chặt hạ. | Người trồng và xưởng xẻ |
| Nhà cung cấp và khách hàng | Tên, địa chỉ bưu chính và email của từng mắt xích trực tiếp. | Từng mắt xích |
| Không phá rừng | Bằng chứng kiểm chứng được rằng lô đất không bị phá rừng sau ngày 31/12/2020 — trên thực tế là ảnh vệ tinh của lô đất đã khai báo. | Nhà vận hành, dựa trên tọa độ được cung cấp |
| Tính hợp pháp | Quyền sử dụng đất, giấy phép khai thác và vận chuyển, và việc tuân thủ pháp luật Việt Nam. | Người trồng, xưởng xẻ, nhà máy |
| Số tham chiếu | Do hệ thống thông tin của châu Âu cấp khi nộp tuyên bố. Số này được ghi trên tờ khai hải quan. | Nhà vận hành |
Mây và tre thuộc các nhóm mã mà phụ lục không liệt kê. Một sản phẩm kết hợp chúng với khung gỗ là câu hỏi phân loại cần giải quyết với đại lý hải quan trước khi đặt hàng, không phải sau.
Lô đất
Dòng khó nhất gần như không bao giờ là nhà máy. Đó là lô đất.
Phần lớn gỗ keo của Việt Nam do các hộ trồng nhỏ cung cấp, trên những lô đất thường dưới bốn hecta — khi đó một điểm GPS là đủ, nhưng một container ghế có thể truy ngược về hàng chục lô đất. Gỗ đến xưởng xẻ trên những chuyến xe trộn lẫn, mà mỗi chuyến không giữ được nguồn gốc riêng, là điểm đứt gãy điển hình: một khi lô đã bị trộn, không giấy tờ nào tách nó ra được nữa.
Gỗ cao su là trường hợp kép: cả cao su và gỗ đều là mặt hàng thuộc phạm vi quy định. Với đồ gỗ cao su, chính vườn cao su hết tuổi khai thác mủ là nơi phải được định vị.
- Mỗi chuyến gỗ tròn có phiếu giao hàng ghi rõ lô đất
- Xưởng xẻ giữ các lô tách biệt cho đến khi sấy
- Nhà máy gắn các lô gỗ xẻ với một đơn hàng, rồi với một container
- Hóa đơn ghi số lô, để hai năm sau vẫn tìm lại được hồ sơ
“Rủi ro thấp” thay đổi điều gì
Quy định thực thi (EU) 2025/1093 tháng 5/2025 xếp các quốc gia vào ba mức rủi ro. Việt Nam nằm trong danh sách rủi ro thấp. Danh sách này đang có hiệu lực, dù Nghị viện châu Âu đã bỏ phiếu phản đối vào tháng 7/2025, và sẽ được rà soát trong năm 2026.
Với nhà vận hành, rủi ro thấp nghĩa là thẩm định đơn giản hóa: không phải đánh giá và giảm thiểu rủi ro. Nhưng họ vẫn phải thu thập toàn bộ thông tin trong bảng trên — kể cả định vị địa lý — và nộp tuyên bố. Và sự đơn giản hóa mất hiệu lực ngay khi có dấu hiệu sản phẩm không tuân thủ, hoặc gỗ có nguồn gốc khác đã bị trộn vào lô.
Gỗ tếch và các loại gỗ nhập khẩu vào Việt Nam. Quốc gia sản xuất là nơi cây mọc: một chiếc tủ gỗ tếch lắp ráp ở Bình Dương mang hồ sơ của quốc gia xuất xứ gỗ tếch, không mang mức xếp hạng của Việt Nam.
Báo cáo rà soát đơn giản hóa mà Ủy ban châu Âu công bố ngày 4/5/2026 không mở lại văn bản và không dời các mốc thời gian. Dự thảo đạo luật ủy quyền đi kèm đưa một số sản phẩm phái sinh ra khỏi phạm vi — da thuộc, hàng đã qua sử dụng, hàng mẫu — nhưng đồ nội thất bằng gỗ vẫn nằm trong phạm vi.
Hồ sơ theo đường đi của gỗ
Hồ sơ không thể dựng lại sau khi hàng đã đi. Nó được lập trong lúc gỗ di chuyển, và mỗi công đoạn thêm vào một dòng:
- Lô đấtTọa độ, quyền sử dụng đất, ngày khai thác.
- Xưởng xẻLô gỗ nhận vào, nguồn gốc được giữ riêng, loài gỗ được xác nhận.
- Nhà máyCác lô gỗ xẻ gắn với đơn hàng; khối lượng và mã HS được chốt.
- ContainerLô gỗ gắn với container và hóa đơn.
- Hải quan châu ÂuTuyên bố do nhà vận hành nộp; số tham chiếu ghi trên tờ khai hải quan.
Điều này có nghĩa gì, nếu Quý công ty sản xuất
- Yêu cầu nhà cung cấp gỗ tròn đưa phiếu giao hàng ghi rõ lô đất, cho từng chuyến. Đó là giấy tờ duy nhất không ai có thể làm lại sau này.
- Giữ các lô tách biệt tại xưởng xẻ. Trộn lẫn là điểm đứt gãy phổ biến nhất, và không thể đảo ngược.
- Chuẩn bị sẵn tọa độ các lô đất theo đúng định dạng — sáu chữ số thập phân, đa giác nếu trên 4 ha. Người mua châu Âu sẽ hỏi trước khi họ cần đến.
Điều này có nghĩa gì, nếu Quý công ty mua hàng
- Nếu nhập khẩu trực tiếp, bản tuyên bố là của Quý công ty. Hãy yêu cầu dữ liệu lô đất trước khi sản xuất, không phải lúc giao hàng.
- Mức “rủi ro thấp” của Việt Nam làm nhẹ phần phân tích, không làm nhẹ phần thu thập. Nhà cung cấp nào nói định vị địa lý không còn cần thiết là đã hiểu sai.
- Kiểm tra loài gỗ trong từng sản phẩm. Chỉ một loại gỗ nhập khẩu vào Việt Nam cũng thay đổi toàn bộ hồ sơ.
Nguồn thông tin
Quy định (EU) 2023/1115 về chống phá rừng, đặc biệt các Điều 2, 9 và 13 cùng Phụ lục I và II; Quy định (EU) 2025/2650 tháng 12/2025, ấn định ngày áp dụng và tạo ra nhóm nhà vận hành hạ nguồn; Quy định thực thi (EU) 2025/1093 ngày 22/5/2025 về phân loại quốc gia; báo cáo rà soát đơn giản hóa của Ủy ban châu Âu ngày 4/5/2026, COM(2026) 191, và dự thảo đạo luật ủy quyền về phạm vi sản phẩm công bố cùng ngày.
Bài viết này mô tả quy định; đây không phải là tư vấn pháp lý. Văn bản vẫn còn điều chỉnh ở một số điểm. Nếu một dòng nào đó ảnh hưởng đến quyết định Quý công ty sắp đưa ra, hãy hỏi chúng tôi: chúng tôi sẽ cho biết tình trạng mới nhất trong tuần.
Timothy Tran — CEO Viết tại Lille tháng 9/2026, dựa trên chính các văn bản pháp lý.